ട്രെയിന് വരുന്നതിന് മുമ്പ് നാം ഓടിയെത്തി നില്ക്കുന്ന ആ പ്ലാറ്റ്ഫോം വെറുമൊരു കാത്തിരിപ്പ് സ്ഥലമല്ല. സ്റ്റേഷന്റെ രൂപകല്പ്പനയും ട്രെയിനുകളുടെ സഞ്ചാരവും യാത്രക്കാരുടെ സൗകര്യവും കണക്കിലെടുത്ത് പല രീതിയിലാണ് പ്ലാറ്റ്ഫോമുകള് ഒരുക്കുന്നത്.
ട്രെയിന് കയറാന് പ്ലാറ്റ്ഫോം നമ്പര് മാത്രം നോക്കിയാല് പോരേ? എന്ന് ചോദിച്ചാല് സാധാരണ യാത്രക്കാര്ക്ക് അതുതന്നെ മതിയാകും. പക്ഷേ റെയില്വേയുടെ കാഴ്ചപ്പാടില് പ്ലാറ്റ്ഫോമിനും പല പേരുകളുണ്ട്. ട്രാക്കിന്റെ ഏത് വശത്താണ് പ്ലാറ്റ്ഫോം, അതിന്റെ ഇരുവശത്തും ട്രെയിന് നില്ക്കുമോ, ട്രാക്ക് അവിടെ അവസാനിക്കുമോ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളാണ് പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്റെ രൂപം നിശ്ചയിക്കുന്നത്.
സൈഡ് പ്ലാറ്റ്ഫോം
ഏറ്റവും പരിചിതമായ രൂപമാണിത്. നമ്മള് സാധാരണയായി കാണുന്ന പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളില് ഒന്നാണ് സൈഡ് പ്ലാറ്റ്ഫോം. ഇവിടെ പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്റെ ഒരു വശത്താണ് റെയില്വേ ട്രാക്ക്. ട്രെയിന് ഒരു ദിശയില് നിന്ന് എത്തി മറുവശത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്ന രീതിയിലുള്ള സ്റ്റേഷനുകളില് ഇത്തരം പ്ലാറ്റ്ഫോമുകള് സാധാരണമാണ്. രണ്ട് ദിശകളിലേക്കും ട്രെയിനുകള് ഓടുന്ന സ്റ്റേഷനുകളില് ഓരോ ട്രാക്കിനും പ്രത്യേകം സൈഡ് പ്ലാറ്റ്ഫോം ഉണ്ടാകാം.
ഐലന്ഡ് പ്ലാറ്റ്ഫോം
പേരുപോലെ തന്നെ ട്രാക്കുകള്ക്കിടയില് ഒരു ദ്വീപുപോലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതാണ് ഐലന്ഡ് പ്ലാറ്റ്ഫോം. ഇതിന്റെ ഇരുവശത്തും റെയില്വേ ട്രാക്കുകള് ഉണ്ടാകും. അതിനാല് രണ്ട് വശങ്ങളില് നിന്നുമുള്ള ട്രെയിനുകളിലേക്ക് യാത്രക്കാര്ക്ക് കയറാനും ഇറങ്ങാനും കഴിയും. ഇന്ത്യന് റെയില്വേയുടെ സ്റ്റേഷന് മാനദണ്ഡങ്ങളിലും ഇതിനെ center platform എന്ന രീതിയില് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.
ഇത്തരം പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ വലിയൊരു പ്രത്യേകത ഇരുവശത്തുമുള്ള ട്രെയിനുകള്ക്കായി ചില സൗകര്യങ്ങള് ഒരേ പ്ലാറ്റ്ഫോമില് പങ്കിടാന് കഴിയുന്നു എന്നതാണ്. വലിയ സ്റ്റേഷനുകളില് ഇത്തരം രൂപകല്പ്പന കൂടുതല് പ്രായോഗികമാകുന്നതിന്റെ ഒരു കാരണവും ഇതാണ്.
ബേ പ്ലാറ്റ്ഫോം
ബേ പ്ലാറ്റ്ഫോം കുറച്ചുകൂടി വ്യത്യസ്തമാണ്. ഇവിടെ പ്ലാറ്റ്ഫോമിനോട് ചേര്ന്നുള്ള ട്രാക്ക് ഒരു അറ്റത്ത് അവസാനിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്. അതായത് സാധാരണ ട്രെയിന് ഒരു വശത്തുകൂടി വന്ന് മറ്റേ വശത്തുകൂടി മുന്നോട്ട് പോകുന്ന രീതിയല്ല. ട്രാക്ക് അവസാനിക്കുന്നതിനാല് ഇത്തരം പ്ലാറ്റ്ഫോമില് എത്തുന്ന ട്രെയിനുകള്ക്ക് മുന്നോട്ടുള്ള യാത്രയ്ക്കായി തിരിച്ചിറങ്ങേണ്ടി വരാം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ടെര്മിനല് സ്വഭാവമുള്ള ചില സ്റ്റേഷനുകളില് ഇത്തരം പ്ലാറ്റ്ഫോമുകള് കാണാം.
ഫ്ളാഗ് പ്ലാറ്റ്ഫോം
ഫ്ളാഗ് പ്ലാറ്റ്ഫോം സാധാരണയായി ചെറിയ സ്റ്റേഷനുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. യാത്രക്കാരുടെയും ട്രെയിനുകളുടെയും എണ്ണം കുറവുള്ള സ്ഥലങ്ങളില് കൂടുതല് ലളിതമായ സംവിധാനങ്ങള് കാണാം. വലിയ സ്റ്റേഷനുകളിലെ പോലെ വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങളോ വലിയ പ്ലാറ്റ്ഫോം സംവിധാനങ്ങളോ ആവശ്യമില്ലാത്ത ഇടങ്ങളില് ഇത്തരം രൂപങ്ങള് ഉപയോഗിക്കാം.
കോമ്പിനേഷന് പ്ലാറ്റ്ഫോം
കോമ്പിനേഷന് പ്ലാറ്റ്ഫോം എന്നത് വ്യത്യസ്ത പ്ലാറ്റ്ഫോം സംവിധാനങ്ങളുടെ കൂട്ടിച്ചേര്ക്കലാണ്. ഒരു സ്റ്റേഷന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത് സൈഡ് പ്ലാറ്റ്ഫോമും മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് ഐലന്ഡ് പ്ലാറ്റ്ഫോമും പോലുള്ള വ്യത്യസ്ത ക്രമീകരണങ്ങള് ഒരേ സ്റ്റേഷന് സംവിധാനത്തില് ഉണ്ടാകാം. സ്റ്റേഷന്റെ വലുപ്പം, ട്രാക്കുകളുടെ എണ്ണം, ട്രെയിന് സര്വീസുകള്, യാത്രക്കാരുടെ തിരക്ക് എന്നിവ അനുസരിച്ച് രൂപകല്പ്പനയില് മാറ്റങ്ങള് വരാം.
പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്റെ ഉയരത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ട്
ഇതോടെ കഥ തീരുന്നില്ല. പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളെ അവയുടെ രൂപം മാത്രമല്ല ഉയരവും അടിസ്ഥാനമാക്കി വേര്തിരിക്കാം. റെയില്വേ രേഖകളില് റെയില് ലെവല്, മീഡിയം ലെവല്, ഹൈ ലെവല് തുടങ്ങിയ പ്ലാറ്റ്ഫോം ഉയരങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയുന്നുണ്ട്. യാത്രക്കാര്ക്ക് ട്രെയിനില് കയറാനും ഇറങ്ങാനും കൂടുതല് സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്നതും ഇതിന് പിന്നിലെ പ്രധാന കാരണമാണ്.