അപകടങ്ങള്‍, ശസ്ത്രക്രിയകള്‍, പ്രസവം, ചില രോഗാവസ്ഥകള്‍ എന്നിവയില്‍ ജീവന് രക്ഷിക്കാന്‍ രക്തം നല്‍കുന്നത് (Blood Transfusion) ആവശ്യമായി വരാം. എന്നാല്‍ രോഗിക്ക് അനുയോജ്യമല്ലാത്ത രക്തം നല്‍കിയാലോ? ശരീരത്തിന്റെ പ്രതിരോധസംവിധാനത്തെ മുതല്‍ വൃക്കകളുടെ പ്രവര്‍ത്തനത്തെ വരെ ബാധിക്കാവുന്ന ഗുരുതരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങള്‍ ഇതുമൂലം ഉണ്ടാകാം. അറിയാം, തെറ്റായ രക്തഗ്രൂപ്പ് സ്വീകരിക്കുന്നത് എത്രത്തോളം അപകടകരമാണെന്ന്.
എന്തുകൊണ്ടാണ് രക്തഗ്രൂപ്പ് പൊരുത്തപ്പെടേണ്ടത്?
സാധാരണയായി രക്തഗ്രൂപ്പുകളെ എ, ബി, എബി, ഒ (A, B, AB, O) എന്നിങ്ങനെ നാലായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ചുവന്ന രക്താണുക്കളുടെ ഉപരിതലത്തിലുള്ള പ്രത്യേക ഘടകങ്ങളാണ് ഈ ഗ്രൂപ്പുകള്‍ നിര്‍ണയിക്കുന്നത്. ഇതിനു പുറമേ രക്തം പോസിറ്റീവ് ആണോ നെഗറ്റീവ് ആണോ എന്ന് നിര്‍ണയിക്കുന്ന Rh ഘടകവുമുണ്ട്. ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും രക്തത്തിലെ പ്രതിരോധഘടകങ്ങള്‍ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. അനുയോജ്യമല്ലാത്ത രക്തത്തിലെ ചുവന്ന രക്താണുക്കള്‍ ശരീരത്തില്‍ എത്തിയാല്‍ പ്രതിരോധസംവിധാനം അവയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ആക്രമിച്ചേക്കാം. ഇതാണ് രക്തകൈമാറ്റവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഗുരുതരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങള്‍ക്ക് കാരണമാകുന്നത്.
തെറ്റായ രക്തം നല്‍കിയാല്‍ ശരീരത്തില്‍ എന്ത് സംഭവിക്കും?
പൊരുത്തപ്പെടാത്ത ചുവന്ന രക്താണുക്കള്‍ ശരീരത്തിലെത്തുമ്പോള്‍ അവ നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടാകാം. ഇതിനെ ഹീമോളിസിസ് (Hemolysis) എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഈ പ്രക്രിയയിലൂടെ പുറത്തുവരുന്ന ഘടകങ്ങള്‍ ശരീരത്തിന്റെ സാധാരണ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളെ ബാധിക്കുകയും ഗുരുതരമായ ആരോഗ്യപ്രശ്‌നങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഇത്തരം പ്രതികരണം ഉണ്ടായാല്‍ ചിലരില്‍ താഴെ പറയുന്ന ലക്ഷണങ്ങള്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം.
പനി, വിറയല്‍
ശ്വാസംമുട്ടല്‍
നെഞ്ചിലോ പുറത്തോ വേദന
രക്തസമ്മര്‍ദം കുറയുക
മൂത്രത്തിന്റെ നിറം കടുംചുവപ്പോ തവിട്ടുനിറമോ ആകുക
മൂത്രത്തിന്റെ അളവ് കുറയുക
ഇത്തരം ലക്ഷണങ്ങള്‍ കണ്ടാല്‍ ആരോഗ്യപ്രവര്‍ത്തകരെ ഉടന്‍ അറിയിക്കണം. ഗുരുതരമായ സാഹചര്യങ്ങളില്‍ വൃക്കകളുടെ പ്രവര്‍ത്തനം തകരാറിലാകാനും ഷോക്ക് ഉണ്ടാകാനും ജീവന് ഭീഷണിയാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്.
എല്ലാവര്‍ക്കും ഒരേ രീതിയിലാണോ പ്രത്യാഘാതങ്ങള്‍
നല്‍കിയ രക്തത്തിന്റെ പൊരുത്തക്കേട്, രക്തത്തിന്റെ അളവ്, പ്രതികരണത്തിന്റെ തീവ്രത, രോഗിയുടെ ആരോഗ്യനില തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങള്‍ അനുസരിച്ച് പ്രത്യാഘാതങ്ങള്‍ വ്യത്യാസപ്പെടാം. ചില പ്രതികരണങ്ങള്‍ രക്തപ്പകര്‍ച്ചയ്ക്കിടെ തന്നെ പ്രകടമാകുമ്പോള്‍ മറ്റുചിലത് പിന്നീട് തിരിച്ചറിയപ്പെടാം. എന്നാല്‍ അനുയോജ്യമല്ലാത്ത രക്തം നല്‍കിയാല്‍ നിര്‍ബന്ധമായും മരണം സംഭവിക്കുമെന്ന് പറയാനാവില്ല. എത്രയും വേഗം പ്രശ്‌നം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ചികിത്സ നല്‍കുന്നത് അപകടസാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നതില്‍ നിര്‍ണായകമാണ്.
രക്തം സ്വീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് എന്തൊക്കെ പരിശോധിക്കും?
രക്തപ്പകര്‍ച്ചയിലെ പിഴവുകള്‍ ഒഴിവാക്കാന്‍ ആശുപത്രികളില്‍ നിരവധി സുരക്ഷാനടപടികള്‍ പാലിക്കുന്നു.
രക്തഗ്രൂപ്പ് പരിശോധന
രോഗിയുടെ രക്തഗ്രൂപ്പ് കൃത്യമായി നിര്‍ണയിക്കുന്നു.
ക്രോസ് മാച്ചിങ് (Crossmatching)
ദാതാവിന്റെ രക്തവും സ്വീകരിക്കുന്ന വ്യക്തിയുടെ രക്തവും തമ്മിലുള്ള പൊരുത്തം പരിശോധിക്കുന്നു.
രോഗിയുടെ തിരിച്ചറിയല്‍ ഉറപ്പാക്കല്‍
രക്തസാമ്പിള്‍ ശേഖരിക്കുന്നതുമുതല്‍ രക്തം നല്‍കുന്നതുവരെ രോഗിയുടെ വിവരങ്ങളും രക്തത്തിന്റെ ലേബലും കൃത്യമായി പരിശോധിക്കുന്നു.
രക്തം നല്‍കുമ്പോഴുളള നിരീക്ഷണം
രോഗിക്ക് എന്തെങ്കിലും അസ്വസ്ഥതയോ പ്രതികരണത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളോ ഉണ്ടാകുന്നുണ്ടോ എന്ന് ആരോഗ്യപ്രവര്‍ത്തകര്‍ നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
ഈ പരിശോധനകള്‍ രക്തപ്പകര്‍ച്ചയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അപകടസാധ്യത കുറയ്ക്കാന്‍ സഹായിക്കുന്നു. എങ്കിലും കൃത്യമായ പരിശോധനകളും സുരക്ഷാനടപടികളും പാലിക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്.
ഒരേ രക്തഗ്രൂപ്പിലുള്ള രക്തം മാത്രമേ സ്വീകരിക്കാനാകൂ?
എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും ഒരേ ഗ്രൂപ്പിലുള്ള രക്തം മാത്രമേ നല്‍കാനാകൂ എന്നില്ല. ചില രക്തഗ്രൂപ്പുകള്‍ തമ്മില്‍ ചേര്‍ന്നുപോകാറുണ്ട്. എന്നാല്‍ ഇത് രക്തത്തിന്റെ ഘടകം, ABO ഗ്രൂപ്പ്, Rh ഘടകം, മറ്റ് പ്രതിരോധഘടകങ്ങള്‍ എന്നിവ പരിഗണിച്ചാണ് തീരുമാനിക്കുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന് ഒ നെഗറ്റീവ് (O-) രക്തം പല സാഹചര്യങ്ങളിലും അടിയന്തരമായി ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. എന്നാല്‍ അതുകൊണ്ട് എല്ലാ രക്തഘടകങ്ങള്‍ക്കും ഇത് അനുയോജ്യമാണെന്നോ പരിശോധനകള്‍ ആവശ്യമില്ലെന്നോ അര്‍ഥമില്ല. രോഗിക്ക് ഏത് രക്തമാണ് നല്‍കേണ്ടതെന്ന് ഡോക്ടറും രക്തബാങ്ക് വിദഗ്ധരും ചേര്‍ന്നാണ് തീരുമാനിക്കുന്നത്.
ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്
രക്തപ്പകര്‍ച്ച അനേകം പേരുടെ ജീവന് രക്ഷിക്കുന്ന ചികിത്സയാണ്. തെറ്റായ രക്തം നല്‍കുന്നത് ഗുരുതരമായ അപകടങ്ങള്‍ക്ക് കാരണമാകാമെങ്കിലും, ആശുപത്രികളിലെ പരിശോധനകളും സുരക്ഷാ നടപടികളും ഇത്തരം പിഴവുകള്‍ തടയാന്‍ സഹായിക്കുന്നു. രക്തപ്പകര്‍ച്ചയ്ക്കിടെ പനി, വിറയല്‍, ശ്വാസംമുട്ടല്‍, നെഞ്ചുവേദന തുടങ്ങിയ അസ്വസ്ഥതകള്‍ അനുഭവപ്പെട്ടാല്‍ ഉടന്‍ ആരോഗ്യപ്രവര്‍ത്തകരെ അറിയിക്കണം.